To się wzięło z powietrza?! – rodzice apelują o rzetelną informację w sprawie jakości powietrza
Każdego dnia nasze dzieci oddychają powietrzem, którego jakości nie znamy.
Badania naukowe nie pozostawiają złudzeń – zanieczyszczone powietrze rujnuje zdrowie naszych dzieci dziś i ma wpływ na jego stan w przyszłości: uszkadza rozwijający się mózg, obniża wyniki w nauce i sporcie, nasila ADHD i choroby układu oddechowego, zaostrza objawy alergii oraz wielu innych schorzeń, zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory – dzieje się to po cichu, niepostrzeżenie, latami.
Jako rodzice oczekujemy jednego: chcemy wiedzieć! By chronić zdrowie dzieci i zapewnić im lepszą przyszłość.
Dlaczego teraz?
Za rozwojem wiedzy medycznej powinno podążać też prawo. Polska, tak jak i pozostałe kraje UE, do 11 grudnia 2026 roku będzie wdrażać tzw. dyrektywę AAQD. To nowe przepisy, które mają na celu poprawę jakości powietrza dla lepszej ochrony naszego zdrowia. Moment, w którym zapadają kluczowe decyzje o rozwiązaniach, w tym o sposobie informowania społeczeństwa, jakim powietrzem oddychamy i jakie są tego skutki, jest teraz. Nie możemy go przegapić.
Apelujemy do Ministry Klimatu i Środowiska oraz Ministry Zdrowia o pilne wdrożenie trzech rozwiązań:
- Monitoring jakości powietrza wokół szkół i przedszkoli
Monitoring jakości powietrza w bezpośrednim otoczeniu szkół i przedszkoli wymaga szczególnej uwagi. Obecny system monitoringu GIOŚ, oparty na stacjach referencyjnych o wysokiej dokładności, nie uwzględnia w wystarczającym stopniu otoczenia placówek oświatowych. Liczba i rozmieszczenie stacji nie pozwala na uchwycenie lokalnych zróżnicowań jakości powietrza w pobliżu placówek, zwłaszcza zanieczyszczeń pochodzących z transportu, a te szczególnie negatywnie wpływają zwłaszcza na dzieci i młodzież – organizmy w fazie rozwoju.
Dlatego rozmieszczenie stacji referencyjnych, obowiązkowo monitorujących także stężenia tlenków azotu, powinno uwzględniać reprezentację otoczenia szkół. Jednocześnie rozwój technologii umożliwia stosowanie gęstej sieci czujników pomiarowych o niższej referencyjności i niższym koszcie, takich jak system ESA NASK, które po odpowiedniej kalibracji względem stacji referencyjnych i zastosowaniu technik modelowania – mogą dostarczać cennych informacji o lokalnej zmienności jakości powietrza wokół szkół i przedszkoli. Istotną przewagą tego podejścia jest duża liczba punktów pomiarowych oraz ich rozmieszczenie na terenie placówek edukacyjnych, co pozwala lepiej identyfikować krótkookresowe epizody zanieczyszczeń związane mi.in. z ruchem drogowym w godzinach dowozu dzieci. Naturalnym i koniecznym kierunkiem dalszego rozwoju systemu ESA NASK jest rozszerzenie zakresu pomiarów o tlenki azotu, które są kluczowym wskaźnikiem emisji komunikacyjnych i mają szczególne znaczenie dla oceny narażenia dzieci przebywających w sąsiedztwie ulic o dużym natężeniu ruchu. Szkoły i przedszkola to miejsca, w których dzieci, grupa szczególnie wrażliwa na zanieczyszczenia powietrza i obciążenia środowiskowe, spędza dużą część dnia, co uzasadnia dedykowane podejście do monitoringu. Dodatkowo rozbudowa takiej sieci pozwoli na bieżące informowanie rodziców o jakości powietrza wokół ich placówki np. poprzez e-dzienniki i wpłynie na lepszą organizację codziennych aktywności, a w szerszej perspektywie wspomoże organizację ochrony zdrowia, budowanie właściwych obywatelskich postaw i odporności społeczności lokalnych. - Informacja o skutkach zdrowotnych zanieczyszczenia
Dostęp do informacji o wpływie jakości powietrza na zdrowie jest kluczowy dla kompleksowej ochrony mieszkańców, w tym dzieci i osób szczególnie wrażliwych np. kobiet w ciąży, osób starszych i przewlekle chorych. Ogólne raporty i statystyki to za mało, by wpłynąć na właściwe indywidualne postawy. Sens ma to tylko wtedy, kiedy informację otrzymamy wraz z diagnozą i rekomendacjami. Brak świadomości, że nasz stan zdrowia i stan zdrowia naszych bliskich jest powiązany z zanieczyszczeniem powietrza, przekłada się na brak efektywnych działań. Rzetelne informacje o wpływie zanieczyszczenia powietrza na zdrowie powinny być automatycznie uwzględniane w dokumentacji medycznej. Wszystkie placówki medyczne natomiast powinny być powiadamiane o przekroczeniach i prognozach, co przełoży się na ich lepsze przygotowane do świadczenia opieki nad pacjentami szczególnie wymagającymi i organizację pracy w okresie napływu większej liczby pacjentów. Dzięki takim rozwiązaniom wszyscy otrzymujemy konkretną wiedzę o zagrożeniu i jego skutkach, którą wykorzystamy w codziennej rutynie. W takim ujęciu prezentowane rozwiązania wpisują się w narodową strategię zdrowia publicznego. - Spójny system informowania o jakości powietrza i powiadomień o przekroczeniach
Metody informowania o jakości powietrza i o przekroczeniach norm wymagają ambitnego i transparentnego podejścia. Obecnie komunikaty są rozproszone, często niespójne i zbyt ogólne. Lakoniczne przekazy są w większym stopniu ignorowane, ponieważ nie zawierają wystarczająco konkretnych informacji ani wskazówek, jak należy je rozumieć i jakie działania podjąć. W efekcie nie wspierają skutecznie mieszkańców ani instytucji publicznych w podejmowaniu działań ograniczających narażenie na zanieczyszczenia.
Aby informacje o jakości powietrza były użyteczne, wszelkie komunikaty powinny:- być podawane w czasie rzeczywistym, automatycznie i ze wskazaniem obszaru, którego dotyczą
- jednoznacznie informować o ryzyku dla zdrowia
- wskazywać konkretne zalecenia dotyczące zachowania w danej sytuacji
- informować o źródle danych (np. stacja z jakiej pochodzą pomiary)
- informować o tym, jakie działania zostały lub zostaną podjęte w ramach planu działań krótkoterminowych
- być szeroko udostępniane różnymi kanałami, tak by docierały do wszystkich grup społecznych, w tym seniorów.
System powinien także zapewniać możliwość zamówienia dedykowanych powiadomień osobom szczególnie narażonym np. osobom z ADHD lub innymi potrzebami neurologicznymi, chorującym na astmę, POChP, chorobę wieńcową czy nadciśnienie.
Prawo do czystego powietrza to podstawowe prawo człowieka – prawo do życia w zdrowiu. Prawo do ochrony zdrowia i zapobiegania negatywnym skutkom degradacji środowiska przyznaje nam art. 68 Konstytucji RP. Nie ma realnej ochrony tych praw bez rzetelnej informacji. Czas na jakościowe wdrożenie dyrektywy AAQD szybko mija. Szansa na wprowadzenie systemu opartego na rzetelnych informacjach, które są podstawą budowania świadomości i wspierania systemu ochrony zdrowia, jest właśnie teraz!
Nie zwlekaj z poparciem apelu. Niech nasz wspólny głos, głos rodziców, będzie słyszalny w kluczowym momencie.
